historia Bażanowic

Na kartach historii


Herb z dwoma lwami z 1770 roku znajdujący się przy pomniku św. Nepomucena w Bażanowicach stał się inspiracją dla sołtysa Jana Poloka do zagłębienia przeszłości wsi. Krok po kroku rozwikłał nie tylko tajemnice zabytku, ale także genezę nazwy miejscowości i jej herbu. Teraz mieszkańcy chcą, aby historia blisko 500-letnich Bażanowic znalazła się na kartach książki.

– Lubię spacerować po wsi. Często wybieram trasę obok pomnika św. Nepomucena. I tak zainteresowałem się herbem na tym zabytku. W Urzędzie Gminy Goleszów nikt nie wiedział, co to jest za herb. Dlatego razem z synem zaczęliśmy poszukiwania jego genezy – opowiada sołtys Jan Polok. Aby rozwikłać tajemnicę, trzeba było cofnąć się w czasie…

Po raz pierwszy o Bażanowicach wspomniano w 1523 roku. W urbarzu cieszyńskim z 1577 roku widnieje jako wieś książęca. – Książę Fryderyk Wilhelm Cieszyński, ostatni z Piastów, przejął rządy, nie będąc pełnoletnim. W jego imieniu władzę sprawowali regenci, którzy – jak podają opracowania – nie przejmowali się zbytnio swymi obowiązkami, pozwalając tym samym rządy sprawować starszej siostrze Fryderyka Elżbiecie Lukrecji. To ona prawdopodobnie podarowała bądź sprzedała wieś Bażanowice swojemu sekretarzowi Maksymilianowi Pröcklowi, którego córka Helena Sydonia wyszła za mąż za Filipa Karola VI Barona Saint Genois z Jaworza. Ich synowie – Karol Maksymilian i Filip Kasper – zostali na mocy testamentu swojego wuja Maksymiliana Pröckla właścicielami Bażanowic i do czasu sprzedaży wsi Habsburgom, czyli przez około sto lat, Bażanowice należały do rodu Saint Genois. Ślad ich działalności we wsi widoczny jest właśnie w postaci figury św. Jana Nepomucena z herbem rodu. Tę historię udało mi się wyśledzić dzięki publikacji o historii Jaworza, gdzie odnaleźliśmy z synem ich herb rodowy z charakterystycznymi dwoma lwami – opowiada sołtys z historycznym zacięciem.

Ojciec i synem wytropili kilka historycznych ciekawostek. Dowiedzieli się m.in., skąd wzięła się nazwa wsi,a także jej nietypowy herb.- W latach, kiedy powstawały Bażanowice, ziemią cieszyńską władali Piastowie, a oni – jak możemy doczytać się w różnych historycznych publikacjach – byli zależni od króla czeskiego. Niektóre źródła podają, że byli ich lennikami albo też hołdowali temu władcy, dlatego też można postawić tezę, że nazwa wsi Bażanowice może pochodzić od czeskiej nazwy terenu bagiennego bazinate, a nie, jak podają różne źródła, od niemieckiej nazwy ptaka bażant, czyli fasant – dodaje sołtys.

Z historią herbu wsi jest bardziej skomplikowana sprawa. Obecnie herb Bażanowic przedstawia wieśniaka ubranego na biało ze złotymi grabiami na niebieskim tle. Na najstarszej pieczęci z 1723 roku pochodzącej z Bażanowic przedstawia się jednak św. Izydora, patrona rolników i dobrych żniw, w aureoli w stroju wieśniaczym trzymającego grabie w prawej ręce i krzyż w lewej. Takie samo godło jest także na dokumencie z 1820 roku. Jednak na pieczęci z 1898 roku przedstawiono św. Izydora już bez aureoli. Pod jego stopami znajdują się za to skrzyżowane gałązki lauru. Taka pieczęć była używana aż do 1921 roku. Tą ostatnią pieczęć widział właśnie Marian Gumowski, historyk i miłośnik herbów. Nie znając pieczęci, opisał herb w swojej publikacji jako „wieśniaka z grabiami w ręku”. Wykonany przez niego szkic został uznany za herb Bażanowic uchwałą Rady Gminy1 czerwca 2004.

O tych historycznych ciekawostkach sołtys poinformował mieszkańców podczas jednego z zebrań wiejskich. Byli oni pod ogromnym wrażeniem i wspólnie postanowiono spisać historię miejscowości. Jan Polok zakasał już rękawy i rozpoczął zbieranie materiałów oraz pamiątek od mieszkańców. Sołtys chciałby w publikacji przedstawić dzieje folwarku, mleczarni, szkoły, kolei czy ochotniczej straży pożarnej. Każde zdjęcie, informacja, pamiątka od mieszkańców będą więc cenne. – Przed wojną prezydent Ignacy Mościcki polował w Bażanowicach. Drogę do Potoczek wybudowano właśnie z uwagi na jego obecność. Mieszkańcy pamiętają, że istniał w Bażanowicach pawilon myśliwski, w którym bywał prezydent. Chcielibyśmy dowiedzieć się o nim więcej, zdobyć jakieś zdjęcia. Interesuje mnie także stare budownictwo, chaty drewniane. Wiemy już, że jeden ze starych bażnowickich domów znajduje się w skansenie w Chorzowie. Poszukiwane są także informacje dotyczące starego budynku należącego niegdyś do Brzozy przy nieistniejącej już stacji kolejowej. Chcielibyśmy wiedzieć, kiedy powstał budynek, kto go wybudował? Być może ktoś jeszcze na strychu przechowuje archiwalne zdjęcia, pamiątki. Każda z nich jest dla nas na wagę złota – podkreśla sołtys.

Wiele tajemnic Bażanowic wciąż czeka na odkrycie. – Od mieszkańców otrzymaliśmy także pewne zdjęcie. Wiemy, że pochodzi z okresu przedwojennego. Był to zapewne pobór wiejski do wojska. Rekruci, którzy wstępowali w szeregi, otrzymywali kwiat chochołek. Ci, którzy do wojska nie szli, nie mieli go w butonierce. Nie wiemy jednak, kto jest na tym zdjęciu, z którego roku dokładnie pochodzi. Być może Czytelnicy pomogą nam w rozszyfrowaniu tej zagadki – mówi z nadzieją sołtys.

Podstawowe informacje:

Bażanowice (cz. Bažanovice, niem. Bazanowitz[1]) – wieś sołecka w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie cieszyńskim, w gminie Goleszów. Powierzchnia sołectwa wynosi 381 ha[2], a liczba ludności 1161, co daje gęstość zaludnienia równą 304,7 os./km².
Położenie[edytuj | edytuj kod]
Miejscowość położona jest na Pogórzu Śląskim, nad potokiem Bobrówką (Padonią), prawym dopływem Olzy, w historycznym regionie Śląska Cieszyńskiego. Na zachodzie sąsiaduje z Cieszynem (Gułdowy), na północy z Ogrodzoną, na wschodzie z Goleszowem, na południu z Dzięgielowem. Przez miejscowość przebiega droga powiatowa i linia kolejowa z Cieszyna do Goleszowa.

Historia
Bażanowice wzmiankowane były po raz pierwszy w 1523 jako Bazanowicze[3]. W urbarzu cieszyńskim z 1577 widnieje jako wieś książęca, z kolei w urbarzu z 1621 znajduje się informacja iż książę Fryderyk Wilhelm podarował ją w całości Maksymilianowi Precklowi, swemu ochmistrzowi[4]. Po wojnie trzydziestoletniej Bażanowice stały się własnością rodku Saint Genois d’Anneaucourt, którzy w końcu XVIII w. odsprzedali je księciu sasko-cieszyńskiemu Albertowi, który włączył ją do Komory Cieszyńskiej. Mieściła się tu również administracja klucza.

Według austriackiego spisu ludności z 1900 w 61 budynkach w Bażanowicach na obszarze 382 hektarów mieszkało 488 osób, co dawało gęstość zaludnienia równą 127,7 os./km². z tego 154 (31,6%) mieszkańców było katolikami, 329 (67,4%) ewangelikami a 5 (1%) wyznawcami judaizmu, 467 (95,7%) było polsko- a 15 (3,1%) niemieckojęzycznymi[5]. Do 1910 roku liczba budynków wzrosła do 65 a mieszkańców do 522, z czego 516 zameldowanych było na stałe, 135 (25,9%) było katolikami, 381 (73%) ewangelikami, 6 (1,1%) żydami, 489 (93,7%) polsko- a 27 (5,2%) niemieckojęzycznymi[1].

W 1922 majątek przekazany został cieszyńskiej Państwowej Wyższej Szkole Gospodarstwa Wiejskiego. W 1933 w XIX-wiecznych zabudowaniach gospodarczych byłej Komory Cieszyńskiej uruchomiła ona (z inicjatywy dra Tadeusza Rylskiego) eksperymentalną serowarnię, która podjęła prace nad wyrobem miejscowego sera typu ementalskiego. Po przeniesieniu PWSGW w 1950 do Olsztyna, powstał tu Zakład Doświadczalny Serowarstwa PAN.

W Bażanowicach urodził się Paweł Stalmach – czołowy polski działacz społeczny i narodowy Śląska Cieszyńskiego.

Zabytek i inne obiekty
Według Narodowego Instytutu Dziedzictwa, w miejscowości znajdują się dwa obiekty zabytkowe[6] – dawny folwark z przełomu XVIII i XIX wieku (jedyny budynek wchodzący w skład dawnego folwarku – tzw. „obora”, oraz piętrowy budynek mieszkalny – tzw. „zamek”, obora z 1839 roku, dwa budynki gospodarcze z 2 poł. XIX wieku i ogród. – oba budynki należą do Polskiego Stowarzyszenia na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym Koło w Cieszynie[7].
Przy drodze późnobarokowa, kamienna figura św. Jana Nepomucena z 1770.
Współczesną architekturę prezentuje kościół ewangelicki z 1981 projektu Stanisława Kwaśniewicza i Karola Gasia. Przeszklony pawilon, wzniesiony na planie nieregularnego sześcioboku, jest okryty segmentowym dachem i posiada przystawioną wysmukłą dzwonnicę.

Przez miejscowość przechodzą trasy rowerowe:

szlak rowerowy czarny czarna okrężna trasa rowerowa „Śladami Stroju Cieszyńskiego” (40 km)
szlak rowerowy zielony zielona trasa rowerowa nr 13 – Ustroń – Jastrzębie-Zdrój – Rybnik (82 km)

Przemysł
Na terenie Bażanowic znajduje się siedziba i hala produkcyjna firmy Mirometr, zajmującej się produkcją wodomierzy i systemami zdalnego odczytu, tzw. licznikami. Nowa hala działa w Bażanowicach od 16 sierpnia 2011 roku. Poprzednio firma znajdowała się na terenie byłego STW, w Cieszynie-Gułdowach przy ul. Harcerskiej. Od stycznia 2013 roku firma zatrudnia nieco ponad 200 osób.

Religia
Na terenie wsi działalność duszpasterską prowadzi filia parafii w Cieszynie Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego.

Komunikacja
Przez Bażanowice do 30 czerwca 2012 kursowały autobusy PKS w Cieszynie Sp. z o.o. w kierunku Cieszyna, Ustronia, Wisły, Jaworzynki i Koniakowa oraz obecnie autobusy prywatnego przewoźnika WISPOL na trasie do Cieszyna, Jaworzynki, Koniakowa, Ustronia, Wisły, Wisły Czarne, Wisły Malinki i w weekendy do Szczyrku na Salmopol. Przez wieś kursują również autobusy firmy TRANSKOM Skoczów sp. z o.o. na trasie Cieszyn – Ustroń Lipowiec Remiza.

[1] Ludwig Patryn (ed): Die Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1910 in Schlesien. Troppau: 1912. (niem.)
[2] Gmina Goleszów: Plan Rozwoju Lokalnego Gminy Goleszów na lata 2007-2013. W: www.goleszow.bip.net.pl [on-line]. 2007-03-21, 2007. [dostęp 2010-12-07].
[3] Robert Mrózek: Nazwy miejscowe dawnego Śląska Cieszyńskiego. Katowice: Uniwersytet Śląski w Katowicach, 1984, s. 37. ISBN 82-00-00622-2.
[4] Śląsk Cieszyński w początkach czasów nowożytnych (1528-1653). Idzi Panic (redakcja). Cieszyn: Starostwo Powiatowe w Cieszynie, 2011, s. 205. ISBN 978-83-926929-5-9.
[4] Gemeindelexikon der im Reichsrate vertretenen Königreiche und Länder, bearbeitet auf Grund der Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1900, XI. Schlesien. Wien: 1906. (niem.)
[5] Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie (pol.). 30 czerwca 2014.
[6] http://www.ekozofia.ox.pl/mikroblog/


materiały pochodzą z:

portal beskidzka24.pl oraz wikipedia.pl

Translate »